भाषा· 19 min

Tirhuta ScriptMithila's Own Alphabet

तिरहुता लिपि — मिथिला की अपनी लिपि

खुशी मिश्रा·11 Jun 2026

Tirhuta is Mithila's own ancient script in which Maithili literature, astrology, and religious texts have been written for centuries.

Table of Contents

तिरहुता मिथिलाक अपन प्राचीन लिपि थिक जकरामे मैथिली साहित्य, ज्योतिष आ धार्मिक ग्रंथ सदियोंसँ लिखल जाइत रहल अछि। ई लिपि मिथिलाक सांस्कृतिक स्वतंत्रता आ विशिष्ट पहचानक एकटा महत्वपूर्ण प्रतीक थिक।

तिरहुता लिपिक उत्पत्ति#

तिरहुता लिपिक उत्पत्ति प्राचीन ब्राह्मी लिपिसँ भेल, जकर विकास मिथिला क्षेत्रमे स्वतंत्र रूपसँ भेल। ई लिपि बंगाली आ असमिया लिपिसँ मिलैत-जुलैत अछि, मुदा एकर अपन विशिष्ट अक्षर-आकारलेखन-शैली अछि।

साहित्यमे उपयोग#

मैथिली साहित्यक अनेक प्राचीन ग्रंथ, जेना विद्यापतिक पदावली आ ज्योतिरीश्वर ठाकुरक "वर्णरत्नाकर", मूलतः तिरहुता लिपिमे लिखल गेल छल। पंजी अभिलेख सेहो पारंपरिक रूपसँ एहि लिपिमे दर्ज कएल जाइत छल।

ज्योतिष आ धार्मिक ग्रंथमे भूमिका#

तिरहुता लिपिक व्यापक उपयोग ज्योतिषीय पंचांग आ धार्मिक ग्रंथ लिखबामे होइत छल। मिथिलाक पंडित आ ज्योतिषी एहि लिपिमे अपन गणना आ भविष्यवाणी दर्ज करैत छलाह, जे एकटा विशेष विद्वत्तापूर्ण परंपराक भाग छल।

लिपिक ह्रास आ संरक्षण#

19म आ 20म शताब्दीमे देवनागरी लिपिक व्यापक प्रसारक कारण तिरहुता लिपिक प्रयोग घटल। आब बहुत कम लोक एहि लिपिकें पढ़ि वा लिखि सकैत छथि, जकरासँ ई एकटा लुप्तप्राय लिपि बनि गेल अछि।

डिजिटल पुनरुद्धारक प्रयास#

आधुनिक समयमे यूनिकोड मानकमे तिरहुता लिपिकें शामिल कएल गेल अछि, जकरासँ डिजिटल माध्यमपर एकर प्रयोग संभव भऽ गेल अछि। भाषाविद्प्रौद्योगिकीविद् मिलि क' एहि लिपिकें डिजिटल रूपसँ संरक्षित करबाक प्रयास क' रहल छथि।

निष्कर्ष#

तिरहुता लिपि मिथिलाक जीवित सांस्कृतिक धरोहरकें समृद्ध करैत अछि — ई लिपि मिथिलाक भाषाई आ सांस्कृतिक स्वतंत्रताक एकटा जीवंत प्रमाण थिक।

"तिरहुता लिपिक हर अक्षरमे मिथिलाक सदियोंक ज्ञान-परंपरा बसल अछि।"

Share

How did this make you feel?

M

Read next

Recommended

Maithili Bhasha — Itihas aur Gaurav

7 min read

✍️ Suggest an edit

© 2026 MithilaDwaar. All rights reserved.

Originally published on MithilaDwaar · 11 June 2026 · Khushi Mishra

No copying, scraping, or republication without permission. See our Terms of Use.

Cite: Tirhuta Script — Mithila's Own Alphabet — MithilaDwaar (https://www.mithiladwaar.com/blog/tirhuta-script-ancient-mithila-lipi)

Request permission to republish

Mithila Digest

हर सप्ताह मिथिला — एक शब्द, एक त्योहार, एक लेख

One Maithili word · one festival fact · one article · one product — every week.

See this week's preview →

खुशी मिश्रा

Khushi Mishra

MithilaDwaar Editorial Team

More articles →

Learn Maithili from this article

ई लेख सँ जुड़ल मैथिली पाठ आ पाठ्यक्रम

Explore MithilaDwaar

मिथिलाद्वार केर खजाना

After the story

Comments (0)

Sign in to share your thoughts on this article.