पाणिग्रहण — हाथक पवित्र स्वीकार
संस्कृति· 12 min

PanigrahanThe Sacred Acceptance of the Hand

पाणिग्रहण — हाथ का पवित्र स्वीकार

खुशी मिश्रा·20 Jun 2026

Panigrahan is the rite where the groom takes the bride's hand and pledges the sacred vow to stand by her for life.

Table of Contents

ख

कन्यादानक बाद पाणिग्रहण होइत अछि। "पाणि" अर्थात् हाथ आ "ग्रहण" अर्थात् स्वीकार — ई ओ क्षण थिक जखन वर कन्याक हाथ औपचारिक रूपसँ थामैत छथि।

तैयारी आ संदर्भ#

पवित्र अग्निक समक्ष वर-कन्या ठाढ़ होइत वा बैसैत छथि। पंडित वेद-मंत्रक उच्चारण करैत छथि आ वातावरण आध्यात्मिक ऊर्जासँ भरि जाइत अछि।

विधि#

वर कन्याक दाहिना हाथ अपन हाथमे लैत छथि आ वेद-मंत्रक संग वचन दैत छथि जे ओ सुख-दुख, धर्म आ कर्तव्यमे सदा संग रहता। ई पाणिग्रहण मंत्र विवाहक आत्मा थिक — एहिमे वर कन्याकें जीवन-संगिनीक रूपमे स्वीकार करैत छथि।

आध्यात्मिक आ सांस्कृतिक महत्व#

पाणिग्रहण दू आत्माक मिलनक संकल्प थिक। हाथ थामब केवल शारीरिक नहि — ई विश्वास, जिम्मेदारी आ आजीवन साथक प्रतीक थिक। ई सिखबैत अछि जे विवाह समानता आ सहयोगक बंधन थिक।

मिथिलामे प्रचलन#

पाणिग्रहण मिथिलाक ग्रामीण आ शहरी दुनू वातावरणमे अलग-अलग रूपमे देखल जा सकैत अछि। दरभंगा, मधुबनी, सीतामढ़ी, सहरसा — प्रत्येक जिलामे स्थानीय रीति-रिवाजक संगम होइत अछि।

लोकजीवनसँ जुड़ाव#

मिथिलाक लोकगीत, लोककथा, आ दैनिक जीवनमे पाणिग्रहणक गहरा प्रभाव देखल जा सकैत अछि। बुजुर्ग कहानी सुनाबैत छथि, महिला गीत गाबैत छथि, आ बच्चा संस्कार सिखैत अछि — ई मौखिक परंपरा संस्कृतिक निरंतरताक मुख्य साधन अछि।

आधुनिक संदर्भ#

आज पाणिग्रहणक विषयपर पुस्तक, लेख, डॉक्यूमेंट्री, आ digital content निर्माण हो रहल अछि। MithilaDwaar जेकाँ पहल — मैथिली, हिंदी, आ अंग्रेजीमे ज्ञान पहुँचाबैत अछि।

संरक्षणक दायित्व#

नव पीढ़ीक लेल पाणिग्रहणक ज्ञान संरक्षित करब — हम सभक साझा जिम्मेदारी अछि। स्कूल, परिवार, सांस्कृतिक संस्था — तीनू मिलि परंपरा जीवित राखि सकैत अछि।

विरासत आ भविष्य#

पाणिग्रहण मिथिलाक सांस्कृतिक पहचानक अभिन्न अंग अछि। दरभंगा, मधुबनी, सीतामढ़ी, सहरसा आ जनकपुर — सभ क्षेत्रमे ई परंपरा अलग-अलग रूपमे जीवित अछि। ग्रामीण मेला, पारिवारिक संस्कार, आ सामूहिक उत्सव — एहि सभ स्थलपर एकर जीवंत रूप देखल जा सकैत अछि। मिथिलाक युवा पीढ़ी, डिजिटल माध्यम, आ सांस्कृतिक संस्थासभ मिलि एकर संरक्षणक नव रास्ता खोलि रहल अछि। विदेशमे बसल मैथिल समुदाय सेहो अपन माटि, भाषा, आ रीति-रिवाजसँ जुड़ल रहैत अछि।

निष्कर्ष#

पाणिग्रहण मिथिलाक ओ जीवंत संस्कार थिक जे दू व्यक्तिकें एकटा पवित्र वचनमे बान्हि जीवनक नव यात्राक आरंभ करबैत अछि।

Share

How did this make you feel?

M

Read next

Next in series

Mithilak Vivah Sanskar — Ek Samagra Sanskritik Yatra

52 min read

✍️ Suggest an edit

© 2026 MithilaDwaar. All Rights Reserved.

This article is original content created by MithilaDwaar. Unauthorized copying, reproduction, or republication of any content, images, or translations without written permission is prohibited.

Originally published on MithilaDwaar · 20 June 2026 · Khushi Mishra

See our Terms of Use and Privacy Policy.

Cite: Panigrahan — The Sacred Acceptance of the Hand — MithilaDwaar (https://www.mithiladwaar.com/blog/mithila-vivah-panigrahan)

Request permission to republish

Mithila Digest

हर सप्ताह मिथिला — एक शब्द, एक त्योहार, एक लेख

One Maithili word · one festival fact · one article · one product — every week.

See this week's preview →
ख

खुशी मिश्रा

Khushi Mishra

MithilaDwaar Editorial Team

More articles →

✨ Readers also finished…

Popular next reads after this story

Learn Maithili from this article

ई लेख सँ जुड़ल मैथिली पाठ आ पाठ्यक्रम

✨

You might also like

अहाँ के ई पसिन्न आओत

After the story

Comments (0)

Sign in to share your thoughts on this article.