मिथिलाक पुतला-नाट्य — कठपुतली परंपरा
लोककला· 11 min

Mithila's Puppet TheatreThe Kathputali Tradition

मिथिला का पुतला-नाट्य — कठपुतली परम्परा

MithilaDwaar Editorial·11 Jun 2026

In Mithila's puppet theatre tradition, puppets made of clay and cloth bring the Ramayana, Mahabharata, and folk tales to life.

Table of Contents

M

मिथिलाक पारंपरिक पुतला-नाट्य (Puppet Theatre) एकटा ऐसन लोककला थिक जे मनोरंजन आ शिक्षा — दुनू एकसाथ प्रदान करैत अछि। माटी, कपड़ा, रंग — एहि सरल सामग्रीसँ बनल पुतला रामायण, महाभारत, आ मिथिलाक लोककथाकें जीवंत कऽ दैत अछि।

मिथिलाक पुतला-परंपरा#

मिथिलामे सामा-चकेवाक अनुष्ठानमे माटीक पुतला बनाएब आ हरि-पूजामे पुतला-नाट्यक आयोजन — ई सभ एहि परंपराक हिस्सा छथि। ग्रामीण मेलामे पुतला-नाट्यक प्रदर्शन बच्चाकें खासकर आकर्षित करैत अछि।

डिजिटल युगमे पुतला-कला#

YouTube आ Social Mediaपर मिथिलाक पुतला-कलाकार अपन काजकें दुनियाभरमे पहुँचा रहल छथि। ई एकटा ऐसन माध्यम थिक जे परंपरागत कलाकें डिजिटल युगमे जीवंत राखि सकैत अछि।

कलाक ऐतिहासिक विकास#

मिथिलाक पुतलाक इतिहास सदियों पुरान अछि। प्राचीन कालसँ मिथिलाक महिला सभ आंगन, दीवार, आ वस्तुपर ई कला अपन हाथसँ बनाबैत रहल छथि। कालांतरमे ई कला राष्ट्रीय-अंतर्राष्ट्रीय पटलपर पहुँचल — मुदा ग्रामीण मिथिलामे आजहियो ई परंपरा जीवित अछि।

तकनीक आ सामग्री#

मिथिलाक पुतला बनाबैत समय प्राकृतिक रंग, स्थानीय सामग्री, आ पारम्परिक औजारक प्रयोग होइत अछि। कलाकार अपन कौशल माता-दादीसँ सिखैत अछि — ई मौखिक परंपरा मिथिलाक हस्तकलाक आत्मा अछि।

सामाजिक आ आर्थिक महत्व#

आज मिथिलाक पुतला मिथिलाक हजारों महिलाक रोजगारक स्रोत बनल अछि। fair trade, self-help group, आ cultural tourism — एहि सभ मिलि कलाकारक आर्थिक सशक्तिकरण भेल अछि।

संरक्षण आ नव पीढ़ी#

स्कूल, cultural centre, आ digital platform — मिथिलाक पुतलाक संरक्षणक नव उपाय अछि। नव पीढ़ीक लेल ई कला गर्व, पहचान, आ आजीविकाक पुल बनि सकैत अछि।

विरासत आ भविष्य#

मिथिलाक पुतला मिथिलाक सांस्कृतिक पहचानक अभिन्न अंग अछि। दरभंगा, मधुबनी, सीतामढ़ी, सहरसा आ जनकपुर — सभ क्षेत्रमे ई परंपरा अलग-अलग रूपमे जीवित अछि। ग्रामीण मेला, पारिवारिक संस्कार, आ सामूहिक उत्सव — एहि सभ स्थलपर एकर जीवंत रूप देखल जा सकैत अछि। मिथिलाक युवा पीढ़ी, डिजिटल माध्यम, आ सांस्कृतिक संस्थासभ मिलि एकर संरक्षणक नव रास्ता खोलि रहल अछि। विदेशमे बसल मैथिल समुदाय सेहो अपन माटि, भाषा, आ रीति-रिवाजसँ जुड़ल रहैत अछि।

निष्कर्ष#

मिथिलाक पुतला मिथिलाक जीवित सांस्कृतिक धरोहरक महत्वपूर्ण अंग अछि। एकर समझ, मनाव, आ संरक्षण — प्रत्येक मैथिल पीढ़ीक साझा जिम्मेदारी अछि।

"मिथिला अपन भाषा, कला, पर्व, आ परम्परामे बसैत अछि।"

Share

How did this make you feel?

M

Read next

Same topic

Madhubani Chitrakala — Matis thaki Vishwamanch dhari

18 min read

✍️ Suggest an edit

© 2026 MithilaDwaar. All Rights Reserved.

This article is original content created by MithilaDwaar. Unauthorized copying, reproduction, or republication of any content, images, or translations without written permission is prohibited.

Originally published on MithilaDwaar · 11 June 2026 · MithilaDwaar Editorial

See our Terms of Use and Privacy Policy.

Cite: Mithila's Puppet Theatre — The Kathputali Tradition — MithilaDwaar (https://www.mithiladwaar.com/blog/mithila-puppet-theater-kathputli)

Request permission to republish

Mithila Digest

हर सप्ताह मिथिला — एक शब्द, एक त्योहार, एक लेख

One Maithili word · one festival fact · one article · one product — every week.

See this week's preview →
M

MithilaDwaar Editorial

MithilaDwaar Editorial

MithilaDwaar Editorial Team

More articles →

Learn Maithili from this article

ई लेख सँ जुड़ल मैथिली पाठ आ पाठ्यक्रम

✨

Explore MithilaDwaar

मिथिलाद्वार केर खजाना

After the story

Comments (0)

Sign in to share your thoughts on this article.