भिखारी ठाकुर — भोजपुरीक शेक्सपियर
व्यक्तित्व· 19 min

Bhikhari ThakurThe Shakespeare of Bhojpuri

भिखारी ठाकुर — भोजपुरी के शेक्सपियर

MithilaDwaar Editorial·11 Jun 2026

Bhikhari Thakur was a barber-playwright whose folk theatre commented so deeply on Bihar's social problems that he is compared to Shakespeare.

Table of Contents

M

भिखारी ठाकुर (1887–1971) एकटा नाई-नाटककार छलाह जे अपन लोकनाट्यसँ बिहारक सामाजिक समस्यापर एतेक गहरा टिप्पणी केलनि जे हुनका शेक्सपियरसँ तुलना कएल जाइत अछि। यद्यपि ओ मैथिल नहि, भोजपुरी क्षेत्रक छलाह, मुदा मिथिला आ भोजपुर क्षेत्रक सांस्कृतिक निकटताक कारण हुनकर प्रभाव मिथिलाक लोकनाट्य-परंपरापर सेहो पड़ल।

प्रारंभिक जीवन#

भिखारी ठाकुर सारण जिलाक कुतुबपुर गाममे एकटा गरीब नाई परिवारमे जन्म लेलनि। औपचारिक शिक्षा नहि पेला बादो हुनकामे असाधारण प्रतिभा छलनि। ओ मुंबईमे मजदूरीक काज करैत छला, जतय ओ शहरी जीवनक विषमता आ ग्रामीण जीवनक कष्टकें नजदीकसँ देखलनि — ई अनुभव हुनकर नाटकक विषय-वस्तु बनल।

"बिदेसिया"प्रवासक त्रासदी#

भिखारी ठाकुरक सबसँ प्रसिद्ध नाटक "बिदेसिया" थिक, जे परदेस कमेबाक लेल गेल पतिक बाट जोहैत पत्नीक व्यथाकें दर्शाबैत अछि। ई नाटक प्रवास, विरह आ नारीक अकेलापनकें एतेक मार्मिक ढंगसँ प्रस्तुत करैत अछि जे ई भोजपुरी लोकनाट्यक एकटा क्लासिक बनि गेल।

सामाजिक टिप्पणी#

भिखारी ठाकुरक नाटकमे दहेज-प्रथा, बहु-विवाह, नशाखोरी आ जातिभेद जेकाँ सामाजिक बुराइपर तीखी टिप्पणी होइत छल। ओ अपन नाटकमे स्त्रीक भूमिका स्वयं पुरुष कलाकारसँ करबबैत छलाह, जे ओहि समयक सामाजिक सीमाकें देखैत एकटा साहसिक कदम छल।

शैली आ प्रभाव#

भिखारी ठाकुरक नाट्यशैली लोकगीत, नृत्य आ संवादक मिश्रण छल, जकरा "नाच" शैली कहल जाइत अछि। हुनकर मंडली गाम-गाम घूमि क' प्रदर्शन करैत छल, आ आम जनतासँ सीधा जुड़ाव राखैत छल। एहि कारण भारत सरकार हुनका "भोजपुरीक शेक्सपियर" जेकाँ सम्मान देलक।

विरासत#

आजुओ भिखारी ठाकुरक नाटक भोजपुरी आ मैथिली दुनू क्षेत्रमे मंचित होइत अछि। हुनकर जन्मशताब्दीपर भारत सरकार डाक टिकट जारी केलक, आ हुनका पर अनेक शोध-ग्रंथ लिखल गेल अछि। हुनकर विरासत आइयो लोकनाट्यक विद्यार्थीक लेल प्रेरणाक स्रोत थिक।

निष्कर्ष#

भिखारी ठाकुर मिथिला-भोजपुर क्षेत्रक जीवित सांस्कृतिक धरोहरकें समृद्ध करैत छथि — ओ सिखबैत छथि जे साधारण पृष्ठभूमिसँ सेहो असाधारण कला जन्म लऽ सकैत अछि।

"भिखारी ठाकुरक नाटकमे आम जनताक दुख आ हास्य दुनू एक साथ बसैत अछि।"

Share

How did this make you feel?

M

Read next

Same artist

Maithili Thakur — Mithilak Sonit Swar

13 min read

✍️ Suggest an edit

© 2026 MithilaDwaar. All Rights Reserved.

This article is original content created by MithilaDwaar. Unauthorized copying, reproduction, or republication of any content, images, or translations without written permission is prohibited.

Originally published on MithilaDwaar · 11 June 2026 · MithilaDwaar Editorial

See our Terms of Use and Privacy Policy.

Cite: Bhikhari Thakur — The Shakespeare of Bhojpuri — MithilaDwaar (https://www.mithiladwaar.com/blog/bhikhari-thakur-bhojpuri-shakespeare)

Request permission to republish

Mithila Digest

हर सप्ताह मिथिला — एक शब्द, एक त्योहार, एक लेख

One Maithili word · one festival fact · one article · one product — every week.

See this week's preview →
M

MithilaDwaar Editorial

MithilaDwaar Editorial

MithilaDwaar Editorial Team

More articles →

Learn Maithili from this article

ई लेख सँ जुड़ल मैथिली पाठ आ पाठ्यक्रम

✨

Explore MithilaDwaar

मिथिलाद्वार केर खजाना

After the story

Comments (0)

Sign in to share your thoughts on this article.