टिकुली कला — पटनाक चमकदार लाख कला
कला· 19 min

Tikuli ArtThe Glittering Lacquerware of Patna

टिकुली कला — पटना की चमकदार लाख कला

राहुल शर्मा·11 Jun 2026

Tikuli art is the glittering handicraft tradition of Patna that began as decorative bindis and evolved into magnificent lacquerware paintings on canvas.

Table of Contents

र

टिकुली कला पटनाक ओ चमकैत हस्तकला परंपरा थिक जे सजावटी बिन्दीक रूपमे शुरू भऽ क' आब कैनवासपर भव्य लाह-चित्रकलाक रूपमे विकसित भऽ गेल अछि। ई कला मूलतः स्त्रीक माथपर सजाबय वाला टिकुली (बिन्दी) बनेबासँ शुरू भेल छल।

टिकुली कलाक इतिहास#

टिकुली कलाक इतिहास मुगल कालधरि जाइत अछि, जखन कलाकार काँचक टुकड़ापर लाहसँ रंग-बिरंगा टिकुली बनाबैत छलाह। ई टिकुली स्त्रीगण अपन माथपर सजबैत छलीह, जे शृंगारक एकटा महत्वपूर्ण भाग छल।

आधुनिक रूपांतरण#

20म शताब्दीमे टिकुली कला एकटा नव रूप लेलक — कलाकार एकरा कैनवास आ लकड़ीक तख्तीपर चित्रकलाक रूपमे विकसित केलनि। आब एहिमे लाहक रंगसँ पौराणिक कथा, प्रकृति आ सामाजिक जीवनक दृश्य चित्रित कएल जाइत अछि, जे एकरा एकटा पूर्ण चित्रकला रूप दैत अछि।

निर्माण प्रक्रिया#

टिकुली कला बनेबाक लेल पहिने काठ वा हार्डबोर्डक तख्तीपर लाहक आधार परत चढ़ाओल जाइत अछि। तखन एहिपर बारीक ब्रशसँ चित्र बनाओल जाइत अछि, आ अंतमे लाहक चमकदार परतसँ एकरा सुरक्षित कएल जाइत अछि, जे एकरा एकटा विशिष्ट चमक दैत अछि।

सांस्कृतिक महत्व#

टिकुली कला बिहारक सांस्कृतिक पहचानक एकटा महत्वपूर्ण भाग थिक। ई कला मधुबनी चित्रकलासँ अलग अछि, मुदा दुनूमे मिथिलाक सांस्कृतिक संवेदनशीलता आ रंग-संयोजनक समानता देखल जा सकैत अछि।

आर्थिक आ सामाजिक पहलू#

टिकुली कलासँ पटना आ आसपासक क्षेत्रक कैक कलाकार परिवारकें रोजगार भेटैत अछि। सरकारी योजना आ हस्तशिल्प मेला एहि कलाकें बढ़ावा देबाक लेल आयोजित कएल जाइत अछि, जकरासँ नव पीढ़ी सेहो एहिसँ जुड़ि रहल अछि।

निष्कर्ष#

टिकुली कला मिथिला-बिहार क्षेत्रक जीवित सांस्कृतिक धरोहरकें समृद्ध करैत अछि — ई कला परंपरा आ आधुनिकताक एकटा सुंदर संगम थिक।

"टिकुली कलाक चमकमे बिहारक सदियोंक हस्तशिल्प परंपरा बजैत अछि।"

Share

How did this make you feel?

M

Read next

Same topic

Madhubani Chitrakala — Matis thaki Vishwamanch dhari

18 min read

✍️ Suggest an edit

© 2026 MithilaDwaar. All Rights Reserved.

This article is original content created by MithilaDwaar. Unauthorized copying, reproduction, or republication of any content, images, or translations without written permission is prohibited.

Originally published on MithilaDwaar · 11 June 2026 · Rahul Sharma

See our Terms of Use and Privacy Policy.

Cite: Tikuli Art — The Glittering Lacquerware of Patna — MithilaDwaar (https://www.mithiladwaar.com/blog/tikuli-kala-patna-mithila-lacquerware)

Request permission to republish

Mithila Digest

हर सप्ताह मिथिला — एक शब्द, एक त्योहार, एक लेख

One Maithili word · one festival fact · one article · one product — every week.

See this week's preview →
र

राहुल शर्मा

Rahul Sharma

MithilaDwaar Editorial Team

More articles →

Learn Maithili from this article

ई लेख सँ जुड़ल मैथिली पाठ आ पाठ्यक्रम

✨

You might also like

अहाँ के ई पसिन्न आओत

After the story

Comments (0)

Sign in to share your thoughts on this article.