नागपंचमी — मिथिलाक सर्पदेवताक पूजा
त्योहार· 6 min

Nag PanchamiSerpent Worship in Mithila

नागपंचमी — मिथिला में सर्पदेवता की पूजा

कृति ठाकुर·11 Jun 2026

Nag Panchami is the sacred festival of Mithila where women worship the serpent deity to seek protection for their families.

Table of Contents

क

सावन मासक शुक्ल पक्षक पंचमी तिथिकें नागपंचमी मनाओल जाइत अछि। मिथिलाक गाम-घरमे एहि दिन नागदेवताक पूजाक विशेष महत्व अछि। महिला सभ भोरसँ उपवास राखि, माटी वा चित्रसँ नागदेवताक आकृति बना, दूध, धान, दूभ आ फूलसँ पूजा करैत छथि।

लोकगीत आ परंपरा#

नागपंचमीक दिन मिथिलाक आँगनमे विशेष लोकगीत गाओल जाइत अछि। बच्चा सभ झूला झुलैत छथि आ गाम-गाममे उत्सवक माहौल रहैत अछि। एहन भावनासँ परिपूर्ण ई पर्व मिथिलाक सामूहिक विश्वासक प्रतीक अछि।

प्रकृतिसँ जोड़क उत्सव#

नागपंचमी वास्तवमे मनुष्य आ प्रकृतिक सहअस्तित्वक उत्सव अछि। सर्पकें शत्रु नहि, बल्कि पारिस्थितिक तंत्रक महत्वपूर्ण अंग मानि हुनकर पूजा करब — ई मिथिलाक पर्यावरण-चेतनाक प्राचीन अभिव्यक्ति अछि।

आधुनिक प्रासंगिकता#

आजुक समयमे जखन सर्पक आवास नष्ट भऽ रहल अछि, नागपंचमीक संदेश आर महत्वपूर्ण भऽ जाइत अछि — प्रकृतिक हर जीवसँ सम्मानपूर्ण व्यवहार करू।

पर्वक ऐतिहासिक पृष्ठभूमि#

नागपंचमीक जड़ मिथिलाक प्राचीन लोकजीवनमे गहराईसँ जुड़ल अछि। पुराण, लोककथा, आ ग्रामीण स्मृति — तीनू मिलि ई पर्वकें समृद्ध अर्थ दैत अछि। मिथिलामे पर्व केवल धार्मिक अनुष्ठान नहि — ई सामाजिक एकता, पारिवारिक मिलन, आ लोकसंस्कृतिक संचरणक माध्यम अछि।

विधि आ परम्परा#

नागपंचमी मनाबैत समय घर-आंगन सफा कएल जाइत अछि, दीपक जलाओल जाइत अछि, आ पूजा-सामग्री तैयार कएल जाइत अछि। बुजुर्ग परिवारक सदस्य विधि-विधानक मार्गदर्शन करैत छथि। महिला सभ रसोई, सजावट, आ प्रसादक तैयारीमे अग्रणी भूमिका निभाबैत छथि — ई मिथिलाक स्त्री-संस्कृतिक विशेषता अछि।

लोकगीत आ सामूहिक उत्सव#

नागपंचमीक अवसरपर मिथिलाक लोकगीत, ढोलक, मंजीरा, आ सामूहिक नृत्यक विशेष महत्व होइत अछि। गाम-घरक महिला-पुरुष एकत्र होइत छथि, पुरान गीत गाबैत छथि, आ नव पीढ़ीकेँ परंपरा सिखाओल जाइत अछि। ई सामूहिक भागीदारी पर्वकें जीवंत बनाबैत अछि।

भोजन आ प्रसाद#

मिथिलामे नागपंचमीक अवसरपर विशेष पारम्परिक व्यंजन बनाओल जाइत अछि — दही, चूड़ा, तरुआ, खीर, लिट्टी, मछ-भात, आ मौसमानुसार सब्जी। भोजन केवल पेट भरबाक साधन नहि — ई आतिथ्य, प्रेम, आ साझा संस्कृतिक अनुभवक प्रतीक अछि।

आधुनिक चुनौती आ संरक्षण#

शहरीकरण, पलायन, आ व्यस्त जीवनशैलीक कारण नागपंचमी जेकाँ पर्व सिमटि रहल अछि। मुदा सांस्कृतिक संस्था, स्कूल, डिजिटल माध्यम, आ जागरूक परिवार — एहि सभ मिलि परंपराकें पुनर्जीवित करबामे सहायक हो सकैत अछि। विदेशमे बसल मैथिल परिवार ऑनलाइन पूजा, वीडियो कॉल, आ सामुदायिक मिलनसँ जुड़ल रहैत अछि।

विरासत आ भविष्य#

नागपंचमी मिथिलाक सांस्कृतिक पहचानक अभिन्न अंग अछि। दरभंगा, मधुबनी, सीतामढ़ी, सहरसा आ जनकपुर — सभ क्षेत्रमे ई परंपरा अलग-अलग रूपमे जीवित अछि। ग्रामीण मेला, पारिवारिक संस्कार, आ सामूहिक उत्सव — एहि सभ स्थलपर एकर जीवंत रूप देखल जा सकैत अछि। मिथिलाक युवा पीढ़ी, डिजिटल माध्यम, आ सांस्कृतिक संस्थासभ मिलि एकर संरक्षणक नव रास्ता खोलि रहल अछि। विदेशमे बसल मैथिल समुदाय सेहो अपन माटि, भाषा, आ रीति-रिवाजसँ जुड़ल रहैत अछि।

निष्कर्ष#

ई परम्परा मिथिलाक जीवित सांस्कृतिक धरोहरकेँ समृद्ध करैत अछि।

"मिथिला अपन भाषा, कला, पर्व आ परम्परामे बसैत अछि।"

Share

How did this make you feel?

C

Read next

Same festival

Chhath Puja — Surya, Nadi A Asthak Mahaparva

16 min read

✍️ Suggest an edit

© 2026 MithilaDwaar. All Rights Reserved.

This article is original content created by MithilaDwaar. Unauthorized copying, reproduction, or republication of any content, images, or translations without written permission is prohibited.

Originally published on MithilaDwaar · 11 June 2026 · Kriti Thakur

See our Terms of Use and Privacy Policy.

Cite: Nag Panchami — Serpent Worship in Mithila — MithilaDwaar (https://www.mithiladwaar.com/blog/nagpanchami-mithila-sarpa-puja)

Request permission to republish

Mithila Digest

हर सप्ताह मिथिला — एक शब्द, एक त्योहार, एक लेख

One Maithili word · one festival fact · one article · one product — every week.

See this week's preview →
क

कृति ठाकुर

Kriti Thakur

MithilaDwaar Editorial Team

More articles →

Learn Maithili from this article

ई लेख सँ जुड़ल मैथिली पाठ आ पाठ्यक्रम

✨

Explore MithilaDwaar

मिथिलाद्वार केर खजाना

After the story

Comments (0)

Sign in to share your thoughts on this article.